در نتيجه خللى به عقلت وارد آمده باشد ، و اين همان معنايى است كه در جاى ديگر نقل نموده فرموده است : « إِنَّ رَسُولَكُمُ الَّذِي أُرْسِلَ إِلَيْكُمْ لَمَجْنُونٌ » « 1 » بعضى « 2 » گفته‌اند : مقصود از مسحور كه به صيغه اسم مفعول است ساحر و به معناى اسم فاعل است نظير كلمه ميمون و مشئوم كه به معناى دارنده ميمنت و دارنده نحوست است كه در اصل در نسبت استعمال شده معناى ميمنتى و مشئمتى را مىدهد ( مانند همدانى و شيرازى ) . * ( « قالَ لَقَدْ عَلِمْتَ ما أَنْزَلَ هؤُلاءِ إِلَّا رَبُّ السَّماواتِ وَالأَرْضِ بَصائِرَ وَإِنِّي لأَظُنُّكَ يا فِرْعَوْنُ مَثْبُوراً » ) * . كلمه « مثبور » به معناى هالك است زيرا از ماده « ثبور » است كه به معناى هلاكت است ، و معنا اين است كه موسى فرعون را مخاطب نموده گفت : تو خوب مىدانى كه اين معجزات روشن را غير پروردگار آسمانها و زمين كسى نازل نكرده ، و او به منظور بصيرت يافتن مردم نازل كرده ، تا چشم دلشان روشن گشته ميان حق و باطل را تميز دهند ، و من گمان مىكنم كه تو به خاطر عناد و انكارت سرانجام هلاك شوى اى فرعون . و اگر در پاسخ فرعون فرمود : من گمان مىكنم كه تو هلاك مىشوى بدين جهت بود كه اولا حكم دست خداست و نمىشود بطور يقين حكم كرد و ثانيا خواست تا كلامش مطابق با كلام فرعون باشد كه گفت : من گمان مىكنم كه تو جادو شده اى ، به علاوه ، استعمال كلمه : « ظن » در مورد يقين در پاره اى موارد جائز است . * ( « فَأَرادَ أَنْ يَسْتَفِزَّهُمْ مِنَ الأَرْضِ فَأَغْرَقْناه وَمَنْ مَعَه جَمِيعاً » ) * . استفزاز به معناى بيرون كردن به قهر و زور است ، و معناى آيه روشن است . * ( « وَقُلْنا مِنْ بَعْدِه لِبَنِي إِسْرائِيلَ اسْكُنُوا الأَرْضَ فَإِذا جاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ جِئْنا بِكُمْ لَفِيفاً » ) * . مقصود از زمينى كه مامور شدند در آنجا سكونت نمايند سرزمين مقدسى است كه به حكم آيه شريفه « ادْخُلُوا الأَرْضَ الْمُقَدَّسَةَ الَّتِي كَتَبَ اللَّه لَكُمْ » « 3 » و آياتى ديگر ، خداوند براى آنان مقدر فرموده بود . هم چنان كه از سياق برمىآيد كه مراد از كلمه ارض در آيه قبلى ، مطلق روى زمين و يا خصوص سرزمين مصر مىباشد . و معناى اينكه فرمود : * ( « فَإِذا جاءَ وَعْدُ الآخِرَةِ » ) * اين است كه وقتى وعده بار دوم و

--> ( 1 ) رسولتان كه به سوى شما گسيل شده مجنون است . سوره شعراء ، آيه 27 . ( 2 ) مجمع البيان ، ج 6 ، ص 444 و تفسير فخر رازى ، ج 21 ، ص 65 . ( 3 ) داخل شويد زمين مقدسى را كه خداوند براى شما نوشته است . سوره مائده ، آيه 21 .